Αγορά φακού για τη φωτογραφική μηχανή: Βασικά κριτήρια επιλογής

Οι φακοί αποτελούν τα βασικότερα εφόδια στο οπλοστάσιο του φωτογράφου, αφού η ποιότητά τους επηρεάζει άμεσα και ορατά τη φωτογραφία που θα τραβήξουμε, ενώ παράλληλα είναι ανάλογη της τιμής τους. Κάποιοι αποτελούνται από περισσότερα και καλύτερα κρύσταλλα, κάποιοι άλλοι έχουν το γνώρισμα να μη διαπερνιούνται από τη σκόνη και το νερό κ.ο.κ. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι φακοί παραμένουν χρήσιμοι για πολλά χρόνια μετά την αγορά τους, αφού μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε διαφορετικά σώματα μηχανών. Ακόμα λοιπόν κι αν οι μηχανές ξεπερνιούνται με την εξέλιξη της τεχνολογίας, οι φακοί παραμένουν σταθερή αξία. Γι' αυτό οφείλουμε να είμαστε συνετοί στην επιλογή του φακού μας, ανάλογα με τις φωτογραφικές ανάγκες και τις προτιμήσεις μας.

Συμβατότητα φακών και αισθητήρων

Υπάρχουν τρία είδη αισθητήρων στις DSLR φωτογραφικές μηχανές (Full frame, APS-C/DX, Four thirds). Πριν προμηθευτούμε κάποιο φακό, θα πρέπει να γνωρίζουμε ποιο από αυτά τα είδη αισθητήρα έχει η μηχανή μας, αφού ένας φακός που υποστηρίζει το πλήρες κάδρο (35mm full frame), χρησιμοποιείται σε αισθητήρα APS-C, ενώ ένας φακός που προορίζεται για αισθητήρα APS-C, δεν είναι εφικτό να χρησιμοποιηθεί σε μία μηχανή full frame.

Four thirds αισθητήρες έχουν πολλές mirrorless φωτογραφικές μηχανές και οι φακοί που ταιριάζουν σε αυτές, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις άλλες δύο κατηγορίες, εκτός από κάποιες εξαιρέσεις.

Η μεταβολή της εστιακής απόστασης κάθε φακού (μονάδα μέτρησης τα mm), μας δίνει διαφορετικό αποτέλεσμα για κάθε τύπο αισθητήρα. Ενδεικτικά εάν χρειαζόμαστε έναν ευρυγώνιο φακό, τότε θα είναι χρήσιμο να αναλογιστούμε αν στον αισθητήρα μας ο συγκεκριμένος φακός που εξετάζουμε λειτουργεί ως ευρυγώνιος ή όχι.

Στον παρακάτω πίνακα βλέπουμε κάποιους από τους σημαντικότερους τύπους φακών και την εστιακή απόσταση που θα πρέπει να έχει ο φακός μας για να λειτουργήσει όπως επιθυμούμε, ανάλογα με τον αισθητήρα της μηχανής μας.

Τύπος αισθητήρα
35 mm "Full - Frame"
APS - C/ DX
Four Thirds
Εστιακή απόσταση
Τύπος φακού
Υπερευρυγώνιος
24 mm
και λιγότερο
16 mm
και λιγότερο
12 mm
και λιγότερο
Ευρυγώνιος
28 mm
18 mm
14 mm
Normal
50 mm
30 mm
25 mm
Τηλεφακός
80 mm
και περισσότερο
55 mm
και περισσότερο
42 mm
και περισσότερο

Εκτός από την εστιακή απόσταση που κρίνει αν ένας φακός είναι ευρυγώνιος, νορμάλ, τηλεφακός, standard zoom κλπ, όταν εξετάζουμε έναν φακό, μας ενδιαφέρει το διάφραγμα και δευτερευόντως η σταθεροποίηση της εικόνας, επιλογή που δεν είναι διαθέσιμη σε όλα τα μοντέλα και συνήθως ενεργοποιείται από διακόπτη που βρίσκεται πάνω στο φακό.

Διάφραγμα

Το διάφραγμα συμβολίζεται με το γράμμα “F” που συνοδεύεται πάντα από έναν αριθμό, π.χ. “F/2.8”. Αν εξετάσουμε πιο προσεκτικά τη χρηματική αξία των φακών, θα αντιληφθούμε εύκολα ότι όσο μικρότερος είναι αυτός ο αριθμός, τόσο πιο υψηλή είναι η τιμή του εκάστοτε φακού. Τεχνικά, όσο μικραίνει ο αριθμός αυτός, τόσο περισσότερο φως επιτρέπει το διάφραγμα να διαπεράσει το φακό μας. Ένας φακός με μέγιστο διάφραγμα F/2 είναι τετραπλάσια φωτεινός από έναν φακό με μέγιστο διάφραγμα F/4.

Ένας φακός με διάφραγμα που μπορεί να φτάνει σε μεγαλύτερο άνοιγμα, μας επιτρέπει να φωτογραφίζουμε σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού, ακόμη και σε εσωτερικούς χώρους χωρίς τη χρήση φλας. Επίσης, όσο περισσότερο ανοίγει το διάφραγμα, τόσο περισσότερο μειώνεται το βάθος πεδίου. Εστιάζοντας δηλαδή στο θέμα μας, κάνουμε τις μη εστιασμένες περιοχές της φωτογραφίας μας περισσότερο θολές (blur), κερδίζοντας ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Αυτό είναι το bokeh, μία πολύ σημαντική πτυχή της δημιουργικής φωτογραφίας.

Σταθεροποίηση εικόνας

Ως επιλογή είναι περισσότερο χρήσιμη σε φακούς zoom με μεγάλη εστιακή απόσταση, όπου το ανθρώπινο χέρι δεν έχει πάντα τη δυνατότητα να παραμένει σταθερό. Οι κατασκευαστές βέβαια έχουν συμπεριλάβει αυτό το γνώρισμα και σε φακούς με μικρό zoom, παρέχοντάς μας την επιλογή να επιλέξουμε μοντέλο με ή χωρίς σταθεροποίηση, καταβάλλοντας και την αντίστοιχη χρηματική διαφορά. Ακόμη, η σταθεροποίηση της εικόνας εκτός από τα μεγαλύτερα zoom, χρησιμεύει και στις περιπτώσεις που χρησιμοποιούμε τη φωτογραφική μας μηχανή για τη λήψη video.

Είδη φακών και χρησιμότητα

Ευρυγώνιος zoom

Ο φακός αυτός επιμηκύνει την απόσταση ανάμεσα στο φωτογράφο και το θέμα, ενώ παράλληλα χρησιμοποιώντας το zoom, την μειώνουμε όσο εμείς επιθυμούμε. Ιδανικός για τοπία, αρχιτεκτονική φωτογραφία, εσωτερικές λήψεις και ειδικά εκεί που δεν έχουμε απόλυτη ελευθερία κινήσεων λόγω περιορισμένου χώρου. Οι πιο κοινοί ευρυγώνιοι zoom φακοί είναι 10-24mm F/3.5-5.6 και 12-24mm F/4.

Standard zoom

Ένας φακός για κάθε χρήση, που καλύπτει τις περισσότερες ανάγκες και δύσκολα κάποιος θα αποφασίσει να τον αφαιρέσει από τη μηχανή του. Ιδανικός για αρχάριους, αλλά όχι αποκλειστικά, αφού μας παρέχει τη δυνατότητα να τον μετατρέψουμε, όποια στιγμή το επιλέξουμε, σε ευρυγώνιο (χωρίς zoom) ή και σε τηλεφακό χρησιμοποιώντας όσο zoom μας χρειάζεται. Τοπία, πορτρέτα, εσωτερικοί χώροι και ό,τι άλλο σκεφτούμε είναι εύκολο να αποτυπωθούν με έναν standard zoom φακό. Συνηθίζεται να περιλαμβάνεται στα kits των φωτογραφικών μηχανών, όπως για παράδειγμα ο 18-55mm F/3.5-5.6 για APS-C αισθητήρα. Ακόμη, μπορούμε να προχωρήσουμε σε μεγαλύτερο εύρος, όπως 18-105mm ή και να επενδύσουμε σε έναν πιο φωτεινό φακό με μέγιστο διάφραγμα F/2.8.

Telephoto zoom

Χρήσιμος για να πλησιάζουμε το θέμα μας περισσότερο και ενδείκνυται για να φωτογραφίζουμε αθλήματα, ζώα στη φύση ή παιδιά που παίζουν σε εξωτερικούς χώρους. Οι πλέον διαδεδομένοι είναι ο 55-200mm F/4.5-5.6 και ο 75-300mm F/4-5.6.

Superzoom

Καλύπτει εστιακό εύρος από το επίπεδο του ευρυγώνιου μέχρι του τηλεφακού, έτσι έχουμε τη δυνατότητα να τον χρησιμοποιήσουμε σε κάθε συνθήκη, είναι εξαιρετικά βολικός συνδυάζοντας δυνατότητες που για να τις καλύψει ο φωτογράφος θα πρέπει να διαθέτει ευρεία γκάμα φακών. Ιδανικός για τοπία, πορτρέτα, μακρινές λήψεις, εσωτερικούς χώρους, αθλήματα, ζώα στη φύση. Ως μοναδικό μειονέκτημα θα αναφέρουμε ότι συνήθως το μέγιστο διάφραγμα αυτών των φακών δεν αγγίζει υψηλές τιμές, με αποτέλεσμα να μην είναι ιδιαίτερα φωτεινοί σε σκοτεινές συνθήκες λήψης. Οι πιο συνηθισμένοι είναι οι φακοί 18-200mm F/3.5-5.6, 18-250mm F/3.5-6.3.

Normal

Βρίσκεται πολύ κοντά στη μεγέθυνση που μας παρέχει η όρασή μας. Αν υπήρχε αυτοκράτορας στους νορμάλ φακούς, αυτός θα ήταν ο 50mm με διάφραγμα f/1.4 ή f/1.8, καθώς είναι ικανός να μας εκπαιδεύσει να φωτογραφίζουμε σωστά με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Δεδομένου ότι δεν έχουμε την άνεση του zoom, γινόμαστε οι ίδιοι zoom, χρησιμοποιώντας τα πόδια μας για να αυξομειώσουμε την απόσταση από το θέμα μας, ρυθμίζοντας το κάδρο μας. Όσοι φακοί διαθέτουν εστιακή απόσταση από 35mm ως 85mm, ανήκουν σε αυτή την κατηγορία και μας επιτρέπουν να φωτογραφίζουμε στο σπίτι, στο δρόμο, πορτρέτα ή ακόμη και τοπία. Τέλος, έχουν αρκετά μεγάλη τιμή μέγιστου διαφράγματος, επιτρέποντάς μας να τους χρησιμοποιούμε σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού και να εκμεταλλευόμαστε στο έπακρο το φυσικό φως. Οι πιο συνηθισμένοι: 50mm F/1.8, 85mm F/1.8, 35mm F/1.8.

Macro

Αν μας αρέσει η λεπτομέρεια στα αντικείμενα που φωτογραφίζουμε, τότε ο macro είναι ο φακός που χρειαζόμαστε. Έχει τη δυνατότητα να εστιάζει πολύ πιο κοντά στο θέμα μας και είναι ιδανικός για να φωτογραφίζουμε λουλούδια, έντομα και μικρά αντικείμενα. Οι πιο διαδεδομένοι macro φακοί είναι ο 60mm F/2.8 Macro και ο 100mm F/2.8 Macro.

Pancake

Η λέξη “pancake” (τηγανίτα) χαρακτηρίζει το μέγεθος αυτών των φακών, που αποσκοπούν στο να μειώσουν το συνολικό μέγεθος της μηχανής που κρατάμε και να την κάνουν πιο εύχρηστη. Το μέγεθός τους λοιπόν, είναι ίσως ο σημαντικότερος λόγος για να τους διαλέξει κάποιος. Η γκάμα τους επεκτείνεται με τον καιρό, ενώ πλέον δεν αφορούν απλά τις mirrorless φωτογραφικές μηχανές, αλλά γίνονται διαθέσιμοι και για κάποιες SLR. Οι εστιακές τους αποστάσεις ποικίλουν και τείνουν να καλύψουν πολλές φωτογραφικές ανάγκες, ενώ τα διαφράγματά τους κυμαίνονται, πάντα σε άμεση συνάρτηση με την τιμή τους. Σίγουρα έχουν το μέλλον με το μέρος τους.