Βιβλία Δ΄-Ζ: Στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Συνέχεια της πορείας των Ελλήνων. Συγκρούσεις με βαρβαρικά φύλα. Τα γεγονότα κατά την πορεία από την Τραπεζούντα μέχρι το Βυζάντιο, διά μέσου της Παφλαγονίας και της Βιθυνίας. Κίνδυνοι στη Θρακική χερσόνησο.

Ο Ξενοφών γεννήθηκε ανάμεσα στο 440 και 425 π.Χ. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια της Αθήνας και ως νέος υπήρξε μαθητής του Σωκράτη. Η αγάπη του για τη στρατιωτική ζωή, συνέπεια ίσως και του θαυμασμού του στο Δωρικό πρότυπο, υπερνίκησε την κλίση του προς τη φιλοσοφία. Το 401 π.Χ. πήγε στην Περσία, όπου ακολούθησε τον Κύρο στην εκστρατεία του εναντίον του αδελφού του Αρταξέρξη Β'. Μετά τη μάχη στα Κούναξα εκλέχθηκε από τους Μυρίους Έλληνες μισθοφόρους στρατηγός.

Τα έργα του Ξενοφώντα, ιστορικά, φιλοσοφικά και διδακτικά, είναι, αφ' ενός, σπουδαία πηγή για τα γεγονότα της εποχής του και, αφ' ετέρου, σύνθεση ηθικών και παιδαγωγικών στοχασμών, σε πνεύμα απλότητας, ενώ χαρακτηρίζονται από τον έντεχνο και διαυγή αττικό λόγο.