In der Schule mussten wir alle — oder leider auch nicht — klassische griechische Literatur lesen. Von Auszügen aus Papadiamantis bis hin zu halben Seiten Kazantzakis und einem Gedicht von Seferis, das wir nicht ganz verstanden haben, aber bei den Prüfungen etwas geschrieben haben. Und nein, wir sprechen nicht vom Homer (niemand hat ihn in der Schule ganz gelesen, seien wir ehrlich).

Das Problem ist, dass wir in Griechenland wirklich außergewöhnliche Schriftsteller — Männer und Frauen — haben, die Meisterwerke geschrieben haben. Einige haben wir gelesen. Einige haben wir gesagt, dass wir sie gelesen haben. Und einige würden wir sehr gerne gelesen haben (vielleicht neben einem Kamin, mit Decke und Cognac). In diesem Artikel werden wir die viel gelesenen „großen“ Bücher beiseite lassen und Licht auf einige griechische Schriftstellerinnen und Schriftsteller sowie Bücher werfen, die viel mehr Aufmerksamkeit verdienen, als sie bisher bekommen haben.

Lasst uns 6 davon anschauen.

1. Ζυράννα Ζατέλη

Ζυράννα Ζατέλη ist eine der außergewöhnlichsten Stimmen der zeitgenössischen griechischen Literatur. Mit einer reichen, atmosphärischen und tief lyrischen Sprache hat sie es geschafft, ihr eigenes, absolut erkennbare literarisches Universum zu schaffen. Ihre Werke sind vielschichtig, voller Geheimnis, Traum, Tod, Liebe und tiefgründiger existenzieller Fragen – und gleichzeitig so menschlich.

Sie wurde mit dem Staatspreis für Literatur ausgezeichnet und gilt als eine der bedeutendsten Schriftstellerinnen ihrer Generation. Ihr bekanntestes Werk ist die Trilogie, die mit „Und mit dem Licht des Wolfs kehren sie zurück“ beginnt, ein Meilenstein-Roman für die neugriechische Prosa.

Allerdings ist ein Buch von ihr, das niemals die Anerkennung erhielt, die es verdient hätte, das „Vergnügen am Schläfenbein“. Es handelt sich um eine Novelle, die anders ist als ihre anderen Werke: kürzer in Umfang, aber ebenso intensiv und poetisch. Mit einer fast innerlichen Schreibweise schwingt sich dieses Buch zwischen Fantasie, Erinnerung und Wunsch — eine Beichte ohne Zeit, die genau dort trifft, wo auch der Titel „schlägt“: am Schläfenbein, dort, wo Gedanken, Verlangen und die Explosion der Sprache geboren werden.

2. Στρατής Τσίρκας

Der Stratis Tsirkas gilt als einer der führenden Schriftsteller der modernen griechischen Prosa. Geboren in Kairo im Jahr 1911, mit intensiver politischer und literarischer Aktivität, zeichnete er scharfsinnig die Sackgassen, Suchbewegungen und Widersprüche des 20. Jahrhunderts auf. Sein Schreiben ist tief politisch, aber auch philosophisch, mit einer starken Wahrnehmung historischer und persönlicher Verantwortung.

Sein bekanntestes Werk, die Trilogie Akyverníte Politeíes, ist in der Geschichte der griechischen Literatur als einer der mutigsten und komplexesten Romane seiner Zeit geblieben. Es gibt jedoch ein anderes Buch, weniger prominent, das wirklich entdeckt werden sollte: das «Verlorenes Zentrum».

Es handelt sich um ein Essay, das das Persönliche mit dem Politischen verbindet, das Philosophische mit dem Historischen. Tsirkas reflektiert über die Verwirrung und Zersplitterung des Menschen in der Nachkriegszeit. Ohne Phrasen oder Didaktik versucht er, dieses verlorene "Zentrum" zu finden — im Individuum, in der Gesellschaft, in der Kultur. Es ist ein Buch, das dich zum Nachdenken einlädt, nicht unbedingt zum Zustimmen, aber definitiv dazu, den Dingen etwas ruhiger gegenüberzustehen.

3. Κώστας Ταχτσής

Ο Κώστας Ταχτσής υπήρξε ένας από τους πιο ειλικρινείς, τολμηρούς και αυθεντικούς συγγραφείς της ελληνικής λογοτεχνίας. Γεννημένος το 1927, έζησε μια ανήσυχη, περιπετειώδη ζωή, γεμάτη μετακινήσεις, αντιφάσεις και συγκρούσεις — μια ζωή που πέρασε σχεδόν αυτούσια μέσα στο έργο του. Το ύφος του ευθύ, προφορικό, σχεδόν εξομολογητικό, γεφυρώνει το προσωπικό με το κοινωνικό, το δράμα με την καθημερινότητα, την τραγωδία με το χιούμορ.

Το «Τρίτο Στεφάνι» είναι αναμφίβολα το έπος του. Ένα πολυφωνικό, ζωντανό πορτρέτο της νεοελληνικής κοινωνίας μέσα από τις φωνές δύο γυναικών που αφηγούνται τις ζωές τους — και μαζί τους, όλη τη χώρα, από τη Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά μυθιστορήματα του 20ού αιώνα, διαχρονικό και συγκλονιστικά ανθρώπινο.

Όμως, ο Ταχτσής δεν είναι μόνο αυτό. Έχει γράψει και μικρότερα, πιο «σιωπηλά» κείμενα, που αξίζουν την προσοχή μας. Το «Καφενείο το Βυζάντιο» είναι ένα από αυτά — μια σύντομη, προσωπική αφήγηση με την ωμότητα και την ειλικρίνεια που χαρακτηρίζει όλο του το έργο. Και το «Η γιαγιά μου η Αθήνα», αν και ημιτελές, είναι μια συγκινητική, γεμάτη νοσταλγία ματιά στην πόλη και τον χρόνο, όπως μόνο ο Ταχτσής μπορούσε να την αφηγηθεί: άμεσα, τρυφερά και με πικρό χιούμορ.

4. Μάρω Δούκα

Η Μάρω Δούκα είναι μία από τις πιο σταθερές και πολυβραβευμένες φωνές της ελληνικής λογοτεχνίας από τη Μεταπολίτευση και μετά. Με βαθιά πολιτική και κοινωνική ματιά, αλλά και με σταθερό προσανατολισμό στον άνθρωπο, έχει χτίσει ένα έργο που συνδυάζει την ιστορία με την προσωπική αφήγηση, το τραύμα με τη λογοτεχνική δύναμη.

Το πιο γνωστό της έργο, η Πλωτή Πόλη, έχει αγαπηθεί όσο λίγα και παραμένει σημείο αναφοράς για τη λογοτεχνία της Μεταπολίτευσης. Όμως ένα βιβλίο που αξίζει πολύ περισσότερη προσοχή απ’ όση έχει πάρει, είναι το Η Πηγάδα.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό, σκληρό αλλά και απόλυτα ανθρώπινο μυθιστόρημα, που φωτίζει τον Εμφύλιο από μια οπτική που δεν διαλέγει «στρατόπεδα». Η Δούκα, με τόλμη και ευαισθησία, διεισδύει στη μνήμη και στο τραύμα, χωρίς διδακτισμό ή ηρωοποίηση, δίνοντας φωνή στους "απλούς" ανθρώπους της ιστορίας – αυτούς που βρέθηκαν στη δίνη χωρίς επιλογή. Η γραφή της είναι λιτή, καθαρή, αλλά γεμάτη συναισθηματική ένταση.

5. Περικλής Κοροβέσης

Περικλής Κοροβέσης war eine der ehrlichsten, schärfsten und unnachgiebigsten Stimmen des modernen Griechenlands. Kämpfer, Schriftsteller, Journalist und Politiker, aber vor allem ein Mensch, der keine Angst hatte, die Wahrheit zu sagen, weder wenn es schmerzte noch wenn es nicht „passte“. Seine Schreibweise ist schlicht, direkt, fast alltäglich — und deshalb so kraftvoll.

Sein bekanntestes Werk, die Ανθρωποφύλακες, ist ein Dokument-Schrei. Zeugnis der Folter, die er während der Militärdiktatur erlitten hat, liest sich dieses Buch wie Literatur, schlägt aber wie eine politische Aktion. Trotz seiner enormen Bedeutung bleibt es fast „inoffiziell“ im kollektiven literarischen Bewusstsein — vielleicht weil es sich nichts schenkt, nichts schönredet, nichts vergisst.

Doch Kοροβέσης hörte dort nicht auf. In Büchern wie dem Tango Bar und den Gynákes eyseveis tou páthous offenbart sich eine innerlichere, ruhige, aber ebenso ehrliche Seite. Seine Geschichten bewegen sich zwischen Liebe, Einsamkeit und den Rissen des Alltags. Seine Sprache bleibt knapp, klar, voller untergründiger Spannung.

6. Ιωάννα Καρυστιάνη

Η Ιωάννα Καρυστιάνη είναι από εκείνες τις συγγραφείς που δεν γράφουν απλώς ιστορίες — δημιουργούν κόσμους. Με φόντο συνήθως τα νησιά, τη θάλασσα, τις μικρές κοινότητες, τις σιωπές και τις απώλειες, οι ήρωές της είναι άνθρωποι απλοί και σύνθετοι μαζί. Η γραφή της είναι πυκνή, στοχαστική και γεμάτη συναίσθημα, χωρίς περιττά στολίδια. Ξέρει να λέει πολλά με λίγες λέξεις — κι αυτό είναι σπάνιο.

Γεννημένη στα Χανιά, με ρίζες μικρασιατικές, ξεκίνησε ως σκιτσογράφος και αρθρογράφος πριν στραφεί στη λογοτεχνία. Το πρώτο της βιβλίο, Η κυρία Κατάκη, μια συλλογή διηγημάτων, έγινε αμέσως γνωστό — αλλά η ευρύτερη αναγνώριση ήρθε με το Μικρά Αγγλία, ένα μυθιστόρημα για τη ζωή, τις γυναίκες και τα ανείπωτα πάθη στην Άνδρο του Μεσοπολέμου. Το βιβλίο απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Παντελή Βούλγαρη.

Η Καρυστιάνη γράφει για τις απώλειες που δεν φωνάζουν, για τα άγχη που δεν λέγονται, για τις οικογένειες που κρατιούνται από σιωπές. Είναι από τις συγγραφείς που διαβάζονται αργά — όχι γιατί κουράζουν, αλλά γιατί πρέπει να σταθείς λίγο σε κάθε πρόταση.