5 + 1 βιβλία για τη σχέση μητέρας-κόρης
Η μητέρα, η κόρη, και τα λόγια που (δεν) ειπώθηκαν.
Η μαμά μου είχε κάτι που ζηλεύω πολύ: μπορούσε να διαβάσει σε λεωφορείο και ΚΤΕΛ χωρίς να ζαλίζεται και μπορούσε να τελειώσει ένα βιβλίο στην καθισιά της. Μηδέν attention span. Διάβαζε τα πάντα, από ελληνικά και αγγλικά μυθιστορήματα μέχρι ποίηση και βιογραφίες, και σε κάθε πιθανή μορφή: έντυπο, e-book, audiobook. Για εκείνη, η ανάγνωση δεν ήταν απλώς μια συνήθεια, ήταν κομμάτι της ταυτότητάς της. Κι έτσι, σχεδόν αβίαστα, μου μετέδωσε κι εμένα το μικρόβιο της ανάγνωσης. Μετράει βέβαια και το γεγονός, ότι από πολύ μικρή ηλικία μου διάβαζε υπέροχα βιβλία, πριν κοιμηθώ.
Με αφορμή την Ημέρα της Μητέρας, σας προτείνω 5 – δύσκολα – βιβλία που καταπιάνονται με τη σχέση μητέρας-κόρης με ρεαλισμό, ωμότητα, τρυφερότητα ή και θυμό. Ιστορίες που φωτίζουν αυτή τη μοναδική, συχνά ταραχώδη, σχέση από διαφορετικές οπτικές.
1. Μια Γυναίκα – Annie Ernaux
Το Μια Γυναίκα της Annie Ernaux είναι ένα πυκνό, εσωστρεφές και σπαρακτικά ειλικρινές βιβλίο που κινείται στη λεπτή γραμμή ανάμεσα στη μνήμη και τη λογοτεχνία. Χωρίς συναισθηματισμούς ή εξωραϊσμούς, η Ernaux σκιαγραφεί τη μητέρα της ως μια γυναίκα της εργατικής τάξης, φιλόδοξη, σκληρή, αντιφατική. Μια παρουσία που στιγμάτισε τη ζωή της. Η αποσπασματική αφήγηση, ο σχεδόν «άχρονος» ρυθμός και η απόσταση που επιχειρεί να κρατήσει η συγγραφέας λειτουργούν όχι ως αποστασιοποίηση, αλλά ως βαθύτερη απόπειρα κατανόησης και λύτρωσης. Είναι μια αφήγηση που, ενώ ξεκινά από το προσωπικό, αγγίζει κάτι παγκόσμιο: την καθολική, συχνά δύσκολη, σχέση κάθε παιδιού με τη μητέρα του.
Η Annie Ernaux προσπαθεί να ανακαλύψει τα διαφορετικά πρόσωπα της μητέρας της, που πέθανε εξασθενημένη από την αρρώστια που κατέστρεψε τη μνήμη της και της στέρησε τη σωματική και πνευματική της ακεραιότητα. Επιχειρεί να ανασυνθέσει τη ζωή αυτής της γυναίκας που υπήρξε η μητέρα της, μιας γυναίκας δραστήριας και ανοιχτής απέναντι στον κόσμο, που δούλεψε ως εργάτρια πριν ανοίξει το δικό της κατάστημα, που αγωνιούσε να διατηρήσει τη θέση της στην κοινωνία, που ήταν μανιώδης αναγνώστρια και πίστευε ότι «για να ανελιχθείς πρέπει πρώτα να μάθεις». Καλείται όμως να αντιμετωπίσει και τα αντιφατικά αισθήματα που πολλές φορές νιώθει μια κόρη για τη μητέρα της: αγάπη και μίσος, ενοχή, τρυφερότητα, ενόχληση, αλλά κι αυτή τη σπλαχνική και σιωπηλή προσκόλληση απέναντι σ’ αυτή την ηλικιωμένη γυναίκα που δεν ζει πια. Η γραφή της Ernaux, ακριβής και σαφής, επαναφέρει με τρόπο σαρωτικό αυτή τη μητέρα που ήταν για την κόρη της η προσωποποίηση του Χρόνου και της κοινωνικής συνθήκης της καταγωγής: «Έχασα τον τελευταίο δεσμό που είχα με έναν κόσμο στον οποίο δεν ανήκω πια».
ΕΓΡΑΨΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Απίστευτα πρωτότυπο. Το Μια γυναίκα είναι η ιστορία κάθε γυναίκας. Η δύναμή του έγκειται όχι στο δραματικό γεγονός που αποτελεί τον πυρήνα του, αλλά στις στιγμές που θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητες, αν η ανάγκη της συγγραφέα δεν την ωθούσε να ανασύρει από τη μνήμη της κάθε εικόνα του αγαπημένου προσώπου που έχει πια χαθεί. New York Times Book Review Τίποτα λιγότερο από μια μινιμαλιστική αποκάλυψη, ένα γραπτό τόσο λιτό και αιχμηρό που φτάνει κατευθείαν στην καρδιά με χειρουργική ακρίβεια. Los Angeles Reader Κάπου στην πορεία και χωρίς να χάνει στιγμή τη σημασία που έχουν συγκεκριμένες λεπτομέρειες, το Μια γυναίκα, υπερβαίνει την ατομική ιστορία. Η Ernaux βρίσκει την αλήθεια της ζωής της μητέρας της, η οποία αποδεικνύεται πως δεν είναι ένα μόνο κομμάτι αλλά ολόκληρη η ιστορία. St. Petersburg Times Μια πράξη μεγάλης αγάπης και μεγάλου πόνου. Bloomsbury Review
2. Άσε με να φύγω, μητέρα – Χέλγκα Σνάιντερ
Το Άσε με να φύγω, μητέρα είναι μια ωμή και συγκλονιστική κατάθεση ψυχής, που απογυμνώνει τη σχέση μητέρας-κόρης από κάθε ρομαντική εξιδανίκευση. Με σπαρακτική ειλικρίνεια και σχεδόν χειρουργική ακρίβεια, η Σνάιντερ αναμετριέται με το τραύμα της εγκατάλειψης και την ηθική φρίκη του να έχεις για μητέρα μια αμετανόητη συνεργάτιδα των ναζί. Η αφήγηση είναι λιτή, ψυχρή, σχεδόν αποστασιοποιημένη. Κι όμως φορτισμένη με υπόγειο πόνο και ανομολόγητη οργή. Πρόκειται για ένα βιβλίο που δεν προσφέρει παρηγοριά, αλλά ζητά να ιδωθεί κατάματα: ως μαρτυρία, ως εξομολόγηση και ως μια απεγνωσμένη πράξη αποκοπής από το σκοτεινό νήμα της καταγωγής.
Η αφήγηση της Χέλγκα Σνάιντερ είναι η δραματική ιστορία μιας κόρης που δεν ένιωσε ποτέ τη μητρική αγάπη. "Ορφάνεψε" από τα τέσσερά της χρόνια, όταν η μητέρα της εγκατέλειψε σύζυγο και παιδιά για να υπηρετήσει ως δεσμοφύλακας στα στρατόπεδα εξόντωσης των Ναζί.
Πενήντα χρόνια αργότερα η Χέλγκα αφήνει την κραυγή απόγνωσης να ηχήσει. Ένα βροχερό ξημέρωμα του Οκτώβρη του 1998, όταν την επισκέπτεται σε μια πανσιόν για ηλικιωμένους, θα ακούσει από την ίδια τη μαρτυρία της ναζιστικής θηριωδίας, με αντάλλαγμα να την αποκαλέσει mutti, μητέρα.
"Άσε με να φύγω, μητέρα" θα είναι η φράση που θα πει γυρίζοντας την πλάτη, ικετεύοντας για τη λύτρωση...
3. Η Έλενα ξέρει – Κλαούντια Πινέιρο
Το Η Έλενα ξέρει είναι ένα πολυδιάστατο και σπαρακτικά επίκαιρο μυθιστόρημα που διαλύει τις βεβαιότητες γύρω από τη μητρική φιγούρα και αναδεικνύει το αθέατο φορτίο της καθημερινής φροντίδας και της γυναικείας μοναξιάς. Με φόντο ένα φαινομενικά αστυνομικό μυστήριο, η Πινέιρο συνθέτει την ιστορία μιας μητέρας με πάρκινσον που, παρά τους φυσικούς περιορισμούς της, επιμένει να αναζητά την αλήθεια για την κόρη της. Η αφήγηση κινείται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, φωτίζοντας τις εντάσεις μιας σχέσης βασισμένης σε απαιτήσεις, σιωπές και παρεξηγήσεις. Είναι ένα έργο βαθιά πολιτικό, χωρίς να φωνάζει. Μια κραυγή ενάντια στην αδιαφορία και την παθητική κανονικότητα που πνίγει τη γυναικεία εμπειρία.
Όλοι πιστεύουν ότι η Ρίτα αυτοκτόνησε. Όλοι, εκτός από την Ελένα, τη μητέρα της. Επειδή η Ελένα ξέρει. Επειδή η Ελένα, όπως κάθε μητέρα, είναι γεμάτη βεβαιότητες που οδηγούν σε αβεβαιότητες. Ένα δύσκολο ταξίδι προς την πρωτεύουσα, ένα παλιό χρέος και μια αποκαλυπτική συζήτηση συνθέτουν αυτό το σπαρακτικό μυθιστόρημα που αποκαλύπτει τον κρυμμένο αυταρχισμό κάθε υποκριτικής κοινωνίας. Η θηλυκή υποκειμενικότητα, το γυναικείο σώμα και τα καταπιεστικά δεσμά του αποκτούν διαβρωτική δύναμη μέσα από τις σελίδες του μυθιστορήματος Η Ελένα Ξέρει, οδηγώντας μια μάνα και μια κόρη σε μια συνύπαρξη σκληρά οριακή και τραγικά ανθρώπινη. Εκτός από τα ελληνικά, Η Ελένα Ξέρει έχει μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα πολωνικά, τα ολλανδικά, τα εβραϊκά και τα τουρκικά, ενώ στη Γερμανία έχει τιμηθεί με το Liberaturpreis 2010.
4. Καμένη ζάχαρη – Άβνι Ντόσι
Το Καμένη ζάχαρη είναι ένα απογυμνωμένο και ωμό μυθιστόρημα για την αποτυχία της μητρικής αγάπης, εκεί όπου η ανάγκη για στοργή συνυπάρχει με τη μνησικακία. Η Ντόσι βυθίζεται στην αμήχανη, ασφυκτική σχέση ανάμεσα σε μια μητέρα που υπήρξε απρόβλεπτη, σχεδόν καταστροφική, και μια κόρη που μεγαλώνει ανάμεσα στην ανάγκη για αγάπη και την απόγνωση της προδοσίας. Με φόντο την Ινδία και μια έντονα εσωτερική αφήγηση, η συγγραφέας γράφει αποφεύγοντας τον μελοδραματισμό. Αντί για συμφιλίωση, μάς προσφέρει ένα χρονικό ματαιωμένων προσδοκιών, όπου η μνήμη, εύθραυστη και παραμορφωμένη, γίνεται πεδίο μάχης.
Μια διαφορετική οπτική πάνω στην πιο θεμελιώδη σχέση της ζωής μας. Η Τάρα θυµάται το παρελθόν µε συγκεκριµένο τρόπο· η Αντάρα το θυµάται εντελώς διαφορετικά. Η κάθε γυναίκα έχει τραύµατα που της προξένησε η άλλη. Στα νιάτα της, η Τάρα ήταν ατίθαση. Εγκατέλειψε έναν γάµο χωρίς έρωτα για να πάει σ’ ένα άσραµ, έζησε για λίγο σαν ζητιάνα και πέρασε µερικά χρόνια κυνηγώντας έναν άστεγο «καλλιτέχνη» –κι όλα αυτά µε την κόρη της µαζί. Τώρα ξεχνάει πράγµατα, µπερδεύει τους µισθούς της υπηρέτριάς της, αφήνει όλη νύχτα το γκάζι αναµµένο, και η Αντάρα βρίσκεται αντιµέτωπη µε την υποχρέωση να φροντίσει µια γυναίκα που ποτέ της δεν τη φρόντισε. Ένα βιβλίο για τη µνήµη και τον µύθο, για το πώς οι ιστορίες που λες στον εαυτό σου γίνονται πιο αληθινές από το πρόσωπό σου στον καθρέφτη. Μια διερεύνηση της ζήλιας, της εµµονής, της προδοσίας, µια ιστορία αγάπης –όχι µεταξύ εραστών, αλλά µεταξύ µητέρας και κόρης. Γεµάτη καυστικό πνεύµα, η Καµένη ζάχαρη ρωτάει πόσα πραγµατικά γνωρίζουµε για τους πιο κοντινούς µας ανθρώπους και, κατ’ επέκταση, για τον εαυτό µας. Υποψήφιο για το Man Booker 2020, Υποψήφιο για το Women’s Prize for Fiction 2021, Βραβείο Sushila Devi Award 2021, Μεταφράζεται σε 25 χώρες.
Είπαν για το βιβλίο: «Πανέµορφα γραµµένο, µε συναισθηµατικές εντάσεις, ενίοτε οδυνηρό.» –Κριτική επιτροπή Βραβείων Booker. «Ένα ανήσυχο, ρωµαλέο ντεµπούτο που ξαφνιάζει τον αναγνώστη µε το δηλητήριό του και τον αφοπλίζει µε το χιούµορ του από την πρώτη κιόλας πρόταση.» –Guardian. «Ένα έργο που αποτελεί προϊόν εξαιρετικής διορατικότητας, θάρρους και τεχνικής.» –Washington Post. «Η Avni Doshi δεν είναι απλώς µια ταλαντούχα συγγραφέας, είναι καλλιτέχνις. Η φωνή της είναι τόσο απέριττη και ωµή, τόσο βασανιστικά πεισµατάρικη και πρωτότυπη, που θες να την ακούς συνέχεια.» –New York Times Book Review.
Η Άβνι Ντόσι γεννήθηκε το 1982 στο Νιου Τζέρσεϊ και τώρα έχει ως βάση της το Ντουµπάι. Το Καµένη ζάχαρη είναι το πρώτο της µυθιστόρηµα και µεταφράζεται ήδη σε 25 χώρες. Ήταν φαβορί στη βραχεία λίστα του Man Book Prize το 2020, υποψήφιο για το Women’s Prize for Fiction το 2021 και απέσπασε το βραβείο Sushila Devi το 2021.
5. Μητέρα μηδέν παιδιών – Λύο Καλοβυρνάς
Και επειδή όλες οι θηλυκότητες έχουν μια – βιολογική – μητέρα, αλλά δεν θέλουν όλες να γίνουν μητέρες, προτείνουμε και ένα βιβλίο που ανοίγει τον διάλογο για την επιλογή της μη μητρότητας. Το Μητέρα μηδέν παιδιών είναι ένα τολμηρό και ριζοσπαστικό δοκίμιο που επιχειρεί να ξηλώσει, νήμα-νήμα, τα στερεότυπα γύρω από τη μητρότητα ως βιολογική μοίρα ή κοινωνική υποχρέωση. Με ψύχραιμη αλλά αιχμηρή γραφή και αξιοποιώντας τόσο προσωπικές μαρτυρίες όσο και επιστημονικά δεδομένα, ο Λύο Καλοβυρνάς φωτίζει μια βαθιά αθέατη πλευρά του γυναικείου βιώματος: το δικαίωμα να μην θέλεις να γίνεις μητέρα.
Περιγραφή: Είναι η μητρότητα ανθρώπινο ένστικτο; Υπάρχει το μητρικό φίλτρο; Τι ισχύει πραγματικά με το βιολογικό ρολόι; Οι γυναίκες που δεν έκαναν παιδί μετανιώνουν; Υπάρχουν γυναίκες που έκαναν παιδί και το μετάνιωσαν; Σε ποιον βαθμό η μητρότητα επιλέγεται ελεύθερα ή επιβάλλεται κοινωνικά; Είναι εγωιστικό που (δεν) θέλω παιδί; Είναι φυσιολογικό που δεν θέλω να γίνω μητέρα; Πώς μπορώ να σιγουρευτώ αν θέλω παιδί ή όχι; Όταν η μητρότητα θεωρείται υπέρτατη αξία και μοναδική «φυσιολογική» πορεία όλων των γυναικών, οι γυναίκες που σκέφτονται να μη γίνουν μητέρες δέχονται συνεχείς πιέσεις για να συμμορφωθούν στο επικρατές κοινωνικό πρότυπο και να εκπληρώσουν τη «φύση» τους. Οι πιέσεις ξεκινούν από τόσο νωρίς, που πολλές γυναίκες δυσκολεύονται να ανιχνεύσουν το «πραγματικό» τους θέλω. Το να κάνουμε παιδιά θεωρείται μια μη απόφαση, ένας νόμος της φύσης, με αποτέλεσμα να μπερδεύονται τα όρια ανάμεσα στο θέλω να γίνω μητέρα και στο συναινώ να γίνω μητέρα. Το πώς χρησιμοποιούμε τη μήτρα μας διχοτομεί τις γυναίκες σε επιτυχημένες και αποτυχημένες. Αυτό το βιβλίο, το οποίο βασίζεται σε έρευνες και στις ψυχοθεραπευτικές ομάδες που οργανώνει ο Λύο Καλοβυρνάς από το 2012, δίνει φωνή στις γυναίκες, με ή χωρίς παιδιά, οι οποίες όχι μόνο δεν ακούγονται, αλλά φιμώνονται και υποτιμώνται ως προβληματικές ή ανύπαρκτες.
Περιεχόμενα: Εισαγωγή: γιατί έγραψα αυτό το βιβλίο. 1. Φιμώνοντας τη γυναικεία επιθυμία. 2. Δεν υπάρχει μητρικό ένστικτο. 3. Και οι ορμόνες; το μητρικό φίλτρο; 4. Μου το ζητάει το σώμα μου να κάνω παιδί; Ή μήπως η τηλεόραση; 5. Ανάγκη για μωρόν; όχι, ανάγκη για φροντίδα. 6. Βιολογικό ρολόι: ένας ύπουλος μύθος γεννιέται. 7. Η γονιμότητα ως απειλή. 8. Η μη μητρότητα ως επιβολή. 9. Να γίνω μητέρα ή όχι; Η επιλογή, η ελευθερία και το βάρος της. 10. Ποιο είναι το πραγματικό μου θέλω; 11. Πώς να αποφασίσω τι θέλω πραγματικά. 12. Δεν θα κάνω παιδιά: μια μεγάλη επιλογή ή πολλές μικρές; 13. Γιατί να θέλω παιδί; 14. Θα το μετανιώσω; 15. Γυναίκες οι οποίες μετάνιωσαν που έγιναν μητέρες. 16. Πώς να αντιμετωπίσω τις πιέσεις. 17. Είμαι εγωίστρια ή ευθυνόφοβη επειδή δεν θέλω παιδιά; 18. Ζώντας χωρίς παιδιά. Βιβλιογραφία.
Υ.Γ
Τέλος, επειδή η γιορτή της μητέρας κάποι@ μας βρίσκει να πενθούμε την απώλειά της, έχω να προτείνω το εκπληκτικό βιβλίο της Alessandra Olanow, Hello Grief, το οποίο μέσα από ελάχιστες λέξεις και πολύ δυνατή εικονογράφηση, αποτυπώνει υπέροχα και πολύ ρελιστικά το ταξίδι του πένθους και της απώλειας μιας μητέρας. Γιατί όσο χρονών και να είσαι, πάντα παραμένεις ένα παιδί μέσα σου...
Η συγγραφέας του best seller "I Used to Have a Plan" επιστρέφει με περισσότερη ενθάρρυνση για την ψυχή, προσφέροντας συμβουλές, έμπνευση και παρηγοριά σε όλους όσοι έχουν χάσει κάτι ή κάποιον σημαντικό.
Μετά την απώλεια της μητέρας της από καρκίνο, η Alessandra Olanow αισθάνθηκε έντονη θλίψη και αβεβαιότητα, βυθισμένη στον ανεξέλεγκτο κυματισμό συναισθημάτων που όλοι βιώνουν μετά από μια απώλεια με τον δικό τους μοναδικό τρόπο.
Σε αυτό το σοφό και οικείο βιβλίο, η καλλιτέχνης και συγγραφέας αντλεί διδάγματα από την προσωπική της απώλεια καθώς και από την εκπαίδευσή της ως doulas του τέλους της ζωής, για να εξερευνήσει τη σύνθετη και επώδυνη διαδικασία του πένθους. Η Olanow καταγράφει το ταξίδι της μέσα από τον πόνο και τον τρόπο που έμαθε να αντέχει μια θλίψη που δεν θα φύγει ποτέ.
Με λιτό αλλά αιχμηρό γραπτό και περισσότερες από 75 έγχρωμες απεικονίσεις, μοιράζεται τον αγώνα της με τα συναισθήματα της απώλειας και της νοσταλγίας, δείχνοντας ότι με τον χρόνο, το πένθος εξελίσσεται και ξαναμαθαίνουμε τον κόσμο που έχει αλλάξει από αυτή την απώλεια.
Το "Hello Grief" μπορεί να διαβαστεί εξ αρχής ή να ανοιχθεί σε οποιαδήποτε σελίδα: κάθε δίπτυχο προσφέρει έναν ζεστό συνδυασμό συμβουλών, παρηγοριάς, ενσυναίσθησης και χιούμορ που είναι άμεσο, χρήσιμο, καθησυχαστικό και βαθύ στην αλήθεια του.
Η Olanow έχει αποστάξει την εμπειρία του πένθους και τη διαδικασία της ίασης σε ένα καταπραϋντικό βιβλίο που θα προσφέρει παρηγοριά σε οποιονδήποτε πενθεί.
Σελίδες: 128, Διαστάσεις: 14x14cm






Άφησε πρώτος το σχόλιό σου!